Қазақтан шыққан тұңғыш математика саласы бойынша профессор, мемлекет және қоғам қайраткері, «Алаш Орда» тұңғыш қазақ ұлттық үкіметінің мүшесі ӘЛІМХАН ӘБЕУҰЛЫ ЕРМЕКОВТІҢ өмірге келгеніне биыл 135 жыл толды.
Ермеков Әлімхан Әбеуұлы (1891, Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы – 1970, Қарағанды қаласы) – мемлекет және қоғам қайраткері, Алаш қозғалысы жетекшілерінің бірі, математик-ғалым, профессор (1935). Математика саласы бойынша профессор атағын алған тұңғыш қазақ.
Семей гимназиясын (1912) және Томск технология институтын (1921) бітірген. 1917 жылы І және ІІ Жалпықазақ съездеріне қатысып, Алашорданың Семей облыстық комитетінің мүшесі болып сайланды.
1919–1920 жылдары Қазақ (Қырғыз) өлкесін басқару жөніндегі әскери-революциялық комитеттің мүшесі және коллегия төрағасы қызметін атқарды. 1920 жылы Мәскеуде өткен комиссия отырыстарында Қазақ автономиясының шекарасы туралы баяндама жасап, қазақ зиялыларымен бірге қазақ жерінің аумақтық тұтастығын ресми құжат жүзінде бекітуге өлшеусіз үлес қосты. Кейіннен Қазақ КСР Мемлекеттік жоспарлау комитеті төрағасының орынбасары, өнеркісіп секциясының меңгерушісі болды. VI–VII сайланған ҚазОАК мүшесі.
1927–1937 жылдары Ташкенттегі Қазақ ағарту институтында, Алматы қаласындағы Қазақ педагогикалық институтында, Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік және Алматы Кен-металлургия институттарында ұстаздық етіп, кафедра басқарды. Қазақ тіліндегі тұңғыш «Ұлы математика курсы» (1935) оқулығы мен «Қазақ тілінің математика термині» (1936) түсіндірме сөздігінің авторы.
1930–1947 жылдар аралығында «ұлтшыл-алашордашыл» деген айыппен үш рет сотталып, ГУЛАГ лагерьлерінде айдауда болды. 1955 жылы бостандыққа шығып, 1957 жылы толық ақталды. Өмірінің соңғы жылдарында Қарағанды политехникалық институтында математикадан дәріс берді.

Марат Жақсыбайұлы Хасанаев 1946 жылы 21-ші мамырды Алматы облысы, Жамбыл ауданының «Қоғамшыл» ауылында, мұғалімдер отбасында дүниеге келген.
М. Хасанев 1963 жылы Дегерес орта мектебін алтын медальмен бітіріп, сол жылы В.И. Ленин (қазір Қ. Сәтбаев) атындағы Қазақ политехникалық институтының металлургия факультетіне оқуға түседі. 1966 жылы әскерге шақырылып, 1969 жылға дейін Отан қорғау саласында қызмет еткен. Әскер қатарынан оралғаннан кейін 1969 жылы Мәскеу мемлекеттік тарих-мұрағат институтына түсіп, оны 1974 жылы үздік бітірген.
1974-1979 жылдары Қазақ ССР Орталық мемлекеттік ғылыми-техникалық құжаттама мұрағатында аға ғылыми қызметкер, Қазақ ССР Министрлер Кеңесі жанындағы Бас мұрағат басқармасында аға инспектор болып істеген. Сонымен бірге 1982, 1983 жылдары Қазақтың С.М. Киров атындағы ұлттық университетінде мұрағат ісі жөніненде дәріс оқыған.
М. Хасанаев қызметін атқара жүріп 1979-1991 жылдары «История государственных архивов Казахстана с конца ХІХ в. до настоящего времени» (кейін өзгертіліп «Архивное строительство в Казахстане (1917-1941 гг.)» деп аталған) деген тақырыптағы кандидаттық диссертациясымен шұғылданған. 1991, 1992 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінде ұстаздық қызмет істеген.
1979-1994 жылдары Қазақ ССР Орталық мемлекеттік мұрағатында директор болған. М. Хасанаев 1994 жылы ҚР «Ұлттық мұрағат қоры және мұрағаттар туралы» Заңының негізгі нұсқасын жасаған. 1994-1997 жылдары ҚР Министрлер Кабинетінің құжаттама бас басқармасының бастығы қызметін атқарған. 1997-1999 жылдары Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде аға оқытушы болып қызмет еткен. 1999-2001 жылдар аралығында «Қазақстан-Сорос» қорында сарапшы, Қазақстанның ерікті тарихи-ағарту «Әділет» және құқық қорғау қоғамы басқармасының мүшесі ретінде «Азалы кітап» жинағын құрастыруға атсалысқан.
Әскери және саяси дайындықта жоғары нәтиже көрсетіп, И. Тайманов пен М. Өтемісовтың хаттарын жариялағаны үшін мақтау, құрмет грамоталарын алған. Сонымен бірге «Культурное строительство в Казахстане. Т. 2 (1933 июнь – 1941 гг.)» деп аталатын жинақты құрастырып республикалық конкурста 1-ші орын алғаны үшін дипломмен марапатталған.Ол 1990 жылы Қазақ ССР-нің Халық депутаттығына 1992 жылы Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесі депутаттығына кандидат ретінде ұсынылған.
М. Хасанаев «КСРО мұрағат ісінің үздігі» (1982 ж.) белгісімен, СССР Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің алтын медалімен марапатталған. Ол 20-дан астам жинақтың 200-дей тарихи, мұрағаттық және құқық қорғау тақырыптарына жазылған ғылыми мақалалардың авторы. М. Хасанаев 2000 жылы Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік мұрағатының директоры қызметіне тағайындалып, оны 2002 жылдың қаңтарына дейін атқарған.
М. Хасанаевтың жеке қорының құжаттары Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік мұрағатына 2002 жылы зайыбы Ж. Нұрманбетқызының өтініші бойынша сый ретінде қабылданған. Марат Жақсыбайұлы 2002 жылы 17-ші қаңтарда қайтыс болған. Істер ғылыми тұрғыда ретке келтіріліп, 1935-2004 жылдар аралығындағы құжаттарды қамтиды. Тізімдемеге М. Хасанаевтың өмірбаяндық құжаттары, қызмет бабына қатысты құжаттар, шығармашылық құжаттары, мұрағат ісі жөніндегі жинақтары, хаттар және т.б құжаттар енгізілген.
М. Хасанаевтың мол мұрасы егеменді еліміздің игілігіне айналып, болашақ ұрпақтардың рухани қазынасы бола беретініне сеніміміз мол

Олжас Омарұлы Сүлейменов 1936 жылы 18 мамырда Алматы қаласында әскери қызметшінің отбасында дүниеге келген. Әкесі Омар кәсіби әскери адам, 1-ші Қазақ кавалериялық полкінің офицері болған. Сталиндік қуғын-сүргін Сүлейменовтер отбасын да айналып өтпеді: Олжас бір жасқа толғанда, әкесі Қызыл Әскердің басқа да көптеген озық қолбасшылары сияқты ату жазасына кесілді.
1954 жылы Мәншүк Мәметова атындағы №28 орта мектепті бітіргеннен кейін, Олжас Қазақ мемлекеттік университетінің геологиялық барлау факультетіне оқуға түседі. Алайда бойындағы ақындық дарын оған инженер-геолог дипломын ысырып қоюға мәжбүр етіп, Мәскеудегі М. Горький атындағы Әдебиет институты жанындағы Жоғары әдебиет курсына түседі. Оны 1961 жылы табысты аяқтап шығады.
Олжас еңбек жолын 1961 жылы «Казахстанская правда» газетінің әдеби редакторы болып бастады. 1962-1963 жылдары «Простор» журналының поэзия бөлімін, Қазақстан Жазушылар одағының бауырлас әдебиеттер бөлімін басқарды. 1966 жылдан 1970 жылға дейін «Қазақфильм» киностудиясы алқасының сценарисі және бас редакторы қызметін атқарды. Дәл осы кезеңде қазақ киностудиясының «Қыз Жібек», «Мазасыз таң», «Қараш-Қараш оқиғасы», «Көксерек» сияқты ең үздік фильмдері жарық көрді.
1969-1980 жылдары Олжас Омарұлы Қазақстан Жазушылар одағы Басқармасының хатшысы лауазымын атқарды, сонымен бірге қоғамдық негізде Азия және Африка елдері жазушыларымен байланыс жөніндегі Қазақ комитетін басқарды. Ол Алматы қаласында Азия және Африка елдері жазушыларының 5-ші конференциясын өткізудің бастамашылары мен ұйымдастырушыларының біріне айналды. Сондай-ақ ақын қоғамдық жұмыстарға да белсене араласып, бірнеше рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі мен КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.
1989 жылы Олжас Омарұлы «Невада-Семей» қоғамдық қозғалысын басқарды. Оны ядролық қарусыздануды қолдайтын халықаралық қауымдастық та қуаттады.
Олжас Сүлейменов – КСРО халықтарының тілдерінде және шетелдерде шыққан көптеген кітаптардың авторы, танымал ақын. Ақынның «Арғымақтар» атты алғашқы жинағы және тұңғыш ғарышкер Юрий Гагаринге арналған «Земля, поклонись человеку» («Адамға табын, Жер, енді») поэмасы жеке басылым болып 1961 жылы жарық көрді. Кейінгі жылдары Олжас Сүлейменовтің «Солнечные ночи» («Нұрлы түндер»), «Ночь-парижанка» («Париж түні»), «Земля отцов» («Атамекен»), «Глиняная книга» («Қыш кітабы») және т.б. жаңа поэтикалық кітаптары шықты.
Олжас Сүлейменовтің шығармашылық тұлғасын толық ашу үшін оның талантының тағы бір қырын атап өту керек. Ол – көрнекті лингвист-зерттеуші, түркітанушы. Оның «Аз и Я», «Язык письма» («Жазу тілі») кітаптары мен түркі, славян және басқа да мәдениеттердің өзара ықпалдастығына арналған мақалалары өзінің өзектілігімен тек ғылыми ортада ғына емес, қоғамда да толастамайтын пікірталастар тудырды. Бұл түркі мәдениеттерінің тарихына жаңа көзқарастардың қалыптасуына септігін тигізді.
Олжас Сүлейменовтің жеке архивіндегі құжаттар Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік архивінде сақтаулы, оларды 1996 жылы ақынның өзі тарту еткен. Қорда өлеңдердің қолжазбалары, мақалалар, сценарийлер, зерттеулер, қолтаңбасы бар кітаптар, ауқымды хат-хабарлар, өмірбаяндық материалдар, фотоқұжаттар және басқа да көптеген құнды жәдігерлер бар.

Бүгін, 2026 жылдың 12 мамырында әйгілі спортшының туғанына 85 жыл толды.
1955 жылдан бастап Сегізбаев – Қазақ КСР футболдан жасөспірімдер құрамасының ойыншысы. 1959 жылы Воронеж қаласында өткен футбол мектептері арасындағы Кеңес Одағының біріншілігінде Қазақ КСР құрамасы сапында өнер көрсетті.
1958 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Сегізбаев Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтына оқуға түседі. Екінші курста оқып жүргенде институт басшылығы оған республиканың бас футбол командасы «Қайраттың» қызығушылық танытып отырғанын хабарлайды, ал бұл ұжым келесі жылы одақ чемпионатының жоғары лигасында дебют жасауы тиіс болатын. Осы сәттен бастап команда мен оның ойыншысының тағдыры мәңгілікке тоғысты.
Тимур Санжарұлы «Қайрат» сапында КСРО чемпионатының жоғары лигасындағы алғашқы ойынын 1960 жылы 12 мамырда, өзінің 19 жасқа толған күнінде өткізді. Бұл алматылық команданың кеңес футболының элитасындағы алғашқы маусымы еді. Сол ойынға «Қайрат» аутсайдер ретінде келсе, «Беларусь» командасы бірінші орында тұрған болатын. Сонымен қатар ойын Минск қаласында өтті. Алайда дәл осы матчта «Қайрат» жоғары лигадағы алғашқы жеңісін тойлады, ал бұл жеңістің басты авторы Сегізбаев болды. Жас шабуылшы екі гол соғып, «Қайрат» 2:0 есебімен жеңіске жетті. «Қайрат» жанкүйерлерінің есінде футболшының 1962 жылы мәскеулік «Торпедо» қақпасына соққан голы ерекше сақталған: Тимур алаң ортасында ойнап жүріп, допты 35 метрден тепкен болатын. «Доп ақылға сыйымсыз траекториямен қақпаның жоғарғы бұрышына енді. Қақпашы А. Кавазашвилидің жанұшыра секіруі бұл голдың сәнін арттыра түсті».
1966 жылы Сегізбаев «Қайраттың» капитаны болып сайланды және 1970 жылы спорттық мансабын аяқтағанға дейін осы міндетті атқарды. Т.С. Сегізбаевқа Қызылорда қаласының «Автомобилист» футбол клубының жаттықтырушысы болу ұсынылды, кейін ол қарағандылық «Шахтерді» басқарды. Сегізбаевтың арманы «Қайратта» жұмыс істеу еді. Бұл арманы көп ұзамай – 1972 жылы орындалды. Содан кейін ол Қызылорда қаласының «Мелиоратор» футбол командасының аға жаттықтырушысы болды. 1981 жылы – оқу ісінің меңгерушісі, кейін футболдан Олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің директоры қызметін атқарды.
Кейінірек Сегізбаев үш жыл бойы Йемен Халықтық Демократиялық Республикасында жаттықтырушы-кеңесші болып жұмыс істеді. Ол өз артынан елдегі алғашқы табиғи көгалы бар, оның бастамасымен салынған 15 000 көрерменге арналған стадионды қалдырды.
1986 жылдан бастап ол аға жаттықтырушы болып қайтадан сүйікті «Қайратын» басқарды. 1989 жылдан бастап – Қазақ КСР Спорт комитетінің футбол бөлімінің бастығы. 1989 жылдан бері – Қазақстанның Футбол ассоциациясы мен Футбол одағының вице-президенті, президенті, бас хатшысы болды.
Тимур Санжарұлының жетістіктері лайықты марапаттарсыз қалған жоқ. Ол – КСРО спорт шебері, «Футболдан Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушысы». 2001 жылы 60 жылдық мерейтойына орай Тимур Санжарұлына Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтан, ФИФА президенті Йозеф Блаттерден, УЕФА басшысы Мишель Платиниден алғыс білдірілді. Ресми куәліктер оның қорында сақталған.
2004 жылы Сегізбаевқа «Қазақстан Республикасының құрметті спорт қайраткері» атағы берілді. Оның есімімен Ақмола облысының Зеренді ауылында, сондай-ақ Қызылорда облысында футболдан халықаралық турнирлер өткізіліп тұрады. Оның есімімен «Қайрат» футбол клубының Жасөспірімдер академиясы аталады. 2011 жылы айрықша еңбегі үшін Тимур Санжарұлы Сегізбаев еліміздің жоғары спорттық марапаты – Қазақстан Республикасы Ұлттық Олимпиада комитетінің Олимпиада орденімен марапатталды. Т.С. Сегізбаев – «Отан» орденінің кавалері.
2011 жылы Тимур Санжарұлы Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік архивіне өзінің жеке архивінде сақтаулы құжаттарды өткізді. Т.С. Сегізбаевтың жеке қорындағы құжаттар мазмұны жағынан әртүрлі және зерттеушілер мен оның жанкүйерлері үшін үлкен қызығушылық тудыратыны сөзсіз. Архив қорының құрамында 1927-2011 жылдардағы хат алмасулар, фотосуреттер, кино және бейнефильмдер, қызметіне қатысты құжаттар және т.б. бар.

Қойшыбаев Макалим 1926 жылы 10 мамырда Батыс Қазақстан облысы, Тайпақ ауданы, №14 ауылында дүниеге келген. Бала кезінен музыканы сүйіп өседі. Оның әуенге деген қабілеті мықты еді, әуендерді жаттап алып, оларды домбырада анық әрі оңай қайталап ойнай алатын.
1939 жылдан бастап Қойшыбаев Макалим Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрінде домбырашы болып қызмет атқарады. Бес жыл қызмет атқарғаннан кейін, 1944 жылы Қостанай облыстық филармониясына көркемдік жетекші болып жіберіледі, бір жыл жұмыс атқарғаннан соң, 1945-1949 жылдар аралығында Ақтөбе облыстық филармониясында көркемдік жетекші қызметін атқарады.
1949-1952 жылдар аралығында Алматы музыкалық учелищесінің музыкалық-теориялық факультетінде оқып, оны үздік тәмамдады. Мемлекеттік комиссияның ұсынысы бойынша Алматы консерваториясының композиторлық бөліміне жолдама алып, оқумен қатар, ол қайтадан Құрманғазы атындағы оркестрде еңбек етіп, жетекші музыканттардың бірі болды. Консерваторияда белгілі композитор, ұстаз Великановтың жетекшілігімен білім алды.
Қойшыбаев Макалим 1952 жылдан бастап музыка жаза бастады. Осы уақыт ішінде оның «памяти Абая» фортепианоға арналған соната, домбыраға арналған 4 аспаптық пьесасы, фортепианомен қобызға арналған 3 пьесасы, сондай-ақ «Мәншүк», «Құрманғазы», «Советтік Қазақстан» атты симфоникалық поэмалары дүниеге келді. Бұлардың ішінде «Советтік Қазақстан» шығармасы Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрі орындайтын көлемді туынды ретінде бағаланды. Сонымен бірге хорға арналған бірқатар шығармалар мен көптеген камералық туындылар жазды.
1953 жылы Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрімен бірге Бухарест қаласында өткен фестивальге қатысты. 1957 жылдың соңында осы оркестр құрамында Қытай Халық Республикасына барып, үлкен шығармашылық табысқа ие болды. Қытай халқы оның орындаушылық өнерін ерекше жылы қабылдады. Әсіресе «Аққу» өлеңіне тәнті болды.
Қойшыбаев Макалим Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының бірнеше рет құрмет грамоталарымен марапатталды.
Қойшыбаев Макалимнің жеке қорының құжаттарын Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік архивіне 1963 жылы өзі сый ретінде тапсырған. Осы құжаттар негізінде 1-ші тізімдеме жасалып, тізімдемеге 1950-1963 жылдар аралығын қамтитын құжаттар енген.