Бүгін, 2026 жылдың 12 мамырында әйгілі спортшының туғанына 85 жыл толды.
1955 жылдан бастап Сегізбаев – Қазақ КСР футболдан жасөспірімдер құрамасының ойыншысы. 1959 жылы Воронеж қаласында өткен футбол мектептері арасындағы Кеңес Одағының біріншілігінде Қазақ КСР құрамасы сапында өнер көрсетті.
1958 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Сегізбаев Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтына оқуға түседі. Екінші курста оқып жүргенде институт басшылығы оған республиканың бас футбол командасы «Қайраттың» қызығушылық танытып отырғанын хабарлайды, ал бұл ұжым келесі жылы одақ чемпионатының жоғары лигасында дебют жасауы тиіс болатын. Осы сәттен бастап команда мен оның ойыншысының тағдыры мәңгілікке тоғысты.
Тимур Санжарұлы «Қайрат» сапында КСРО чемпионатының жоғары лигасындағы алғашқы ойынын 1960 жылы 12 мамырда, өзінің 19 жасқа толған күнінде өткізді. Бұл алматылық команданың кеңес футболының элитасындағы алғашқы маусымы еді. Сол ойынға «Қайрат» аутсайдер ретінде келсе, «Беларусь» командасы бірінші орында тұрған болатын. Сонымен қатар ойын Минск қаласында өтті. Алайда дәл осы матчта «Қайрат» жоғары лигадағы алғашқы жеңісін тойлады, ал бұл жеңістің басты авторы Сегізбаев болды. Жас шабуылшы екі гол соғып, «Қайрат» 2:0 есебімен жеңіске жетті. «Қайрат» жанкүйерлерінің есінде футболшының 1962 жылы мәскеулік «Торпедо» қақпасына соққан голы ерекше сақталған: Тимур алаң ортасында ойнап жүріп, допты 35 метрден тепкен болатын. «Доп ақылға сыйымсыз траекториямен қақпаның жоғарғы бұрышына енді. Қақпашы А. Кавазашвилидің жанұшыра секіруі бұл голдың сәнін арттыра түсті».
1966 жылы Сегізбаев «Қайраттың» капитаны болып сайланды және 1970 жылы спорттық мансабын аяқтағанға дейін осы міндетті атқарды. Т.С. Сегізбаевқа Қызылорда қаласының «Автомобилист» футбол клубының жаттықтырушысы болу ұсынылды, кейін ол қарағандылық «Шахтерді» басқарды. Сегізбаевтың арманы «Қайратта» жұмыс істеу еді. Бұл арманы көп ұзамай – 1972 жылы орындалды. Содан кейін ол Қызылорда қаласының «Мелиоратор» футбол командасының аға жаттықтырушысы болды. 1981 жылы – оқу ісінің меңгерушісі, кейін футболдан Олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің директоры қызметін атқарды.
Кейінірек Сегізбаев үш жыл бойы Йемен Халықтық Демократиялық Республикасында жаттықтырушы-кеңесші болып жұмыс істеді. Ол өз артынан елдегі алғашқы табиғи көгалы бар, оның бастамасымен салынған 15 000 көрерменге арналған стадионды қалдырды.
1986 жылдан бастап ол аға жаттықтырушы болып қайтадан сүйікті «Қайратын» басқарды. 1989 жылдан бастап – Қазақ КСР Спорт комитетінің футбол бөлімінің бастығы. 1989 жылдан бері – Қазақстанның Футбол ассоциациясы мен Футбол одағының вице-президенті, президенті, бас хатшысы болды.
Тимур Санжарұлының жетістіктері лайықты марапаттарсыз қалған жоқ. Ол – КСРО спорт шебері, «Футболдан Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушысы». 2001 жылы 60 жылдық мерейтойына орай Тимур Санжарұлына Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтан, ФИФА президенті Йозеф Блаттерден, УЕФА басшысы Мишель Платиниден алғыс білдірілді. Ресми куәліктер оның қорында сақталған.
2004 жылы Сегізбаевқа «Қазақстан Республикасының құрметті спорт қайраткері» атағы берілді. Оның есімімен Ақмола облысының Зеренді ауылында, сондай-ақ Қызылорда облысында футболдан халықаралық турнирлер өткізіліп тұрады. Оның есімімен «Қайрат» футбол клубының Жасөспірімдер академиясы аталады. 2011 жылы айрықша еңбегі үшін Тимур Санжарұлы Сегізбаев еліміздің жоғары спорттық марапаты – Қазақстан Республикасы Ұлттық Олимпиада комитетінің Олимпиада орденімен марапатталды. Т.С. Сегізбаев – «Отан» орденінің кавалері.
2011 жылы Тимур Санжарұлы Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік архивіне өзінің жеке архивінде сақтаулы құжаттарды өткізді. Т.С. Сегізбаевтың жеке қорындағы құжаттар мазмұны жағынан әртүрлі және зерттеушілер мен оның жанкүйерлері үшін үлкен қызығушылық тудыратыны сөзсіз. Архив қорының құрамында 1927-2011 жылдардағы хат алмасулар, фотосуреттер, кино және бейнефильмдер, қызметіне қатысты құжаттар және т.б. бар.

Қойшыбаев Макалим 1926 жылы 10 мамырда Батыс Қазақстан облысы, Тайпақ ауданы, №14 ауылында дүниеге келген. Бала кезінен музыканы сүйіп өседі. Оның әуенге деген қабілеті мықты еді, әуендерді жаттап алып, оларды домбырада анық әрі оңай қайталап ойнай алатын.
1939 жылдан бастап Қойшыбаев Макалим Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрінде домбырашы болып қызмет атқарады. Бес жыл қызмет атқарғаннан кейін, 1944 жылы Қостанай облыстық филармониясына көркемдік жетекші болып жіберіледі, бір жыл жұмыс атқарғаннан соң, 1945-1949 жылдар аралығында Ақтөбе облыстық филармониясында көркемдік жетекші қызметін атқарады.
1949-1952 жылдар аралығында Алматы музыкалық учелищесінің музыкалық-теориялық факультетінде оқып, оны үздік тәмамдады. Мемлекеттік комиссияның ұсынысы бойынша Алматы консерваториясының композиторлық бөліміне жолдама алып, оқумен қатар, ол қайтадан Құрманғазы атындағы оркестрде еңбек етіп, жетекші музыканттардың бірі болды. Консерваторияда белгілі композитор, ұстаз Великановтың жетекшілігімен білім алды.
Қойшыбаев Макалим 1952 жылдан бастап музыка жаза бастады. Осы уақыт ішінде оның «памяти Абая» фортепианоға арналған соната, домбыраға арналған 4 аспаптық пьесасы, фортепианомен қобызға арналған 3 пьесасы, сондай-ақ «Мәншүк», «Құрманғазы», «Советтік Қазақстан» атты симфоникалық поэмалары дүниеге келді. Бұлардың ішінде «Советтік Қазақстан» шығармасы Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрі орындайтын көлемді туынды ретінде бағаланды. Сонымен бірге хорға арналған бірқатар шығармалар мен көптеген камералық туындылар жазды.
1953 жылы Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрімен бірге Бухарест қаласында өткен фестивальге қатысты. 1957 жылдың соңында осы оркестр құрамында Қытай Халық Республикасына барып, үлкен шығармашылық табысқа ие болды. Қытай халқы оның орындаушылық өнерін ерекше жылы қабылдады. Әсіресе «Аққу» өлеңіне тәнті болды.
Қойшыбаев Макалим Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының бірнеше рет құрмет грамоталарымен марапатталды.
Қойшыбаев Макалимнің жеке қорының құжаттарын Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік архивіне 1963 жылы өзі сый ретінде тапсырған. Осы құжаттар негізінде 1-ші тізімдеме жасалып, тізімдемеге 1950-1963 жылдар аралығын қамтитын құжаттар енген.

Марьям Семятова 1916 жылғы 9 мамырда Алматы облысы, Шелек ауданы, Қара-Тұрық ауылында дүниеге келген. Қара-Тұрық мектебін бітірген соң, 1933 жылы Алматы қаласындағы Әйелдер техникумына оқуға түсіп, бірақ отбасылық жағдайға байланысты екі жылдан кейін оқуын тоқтатуға мәжбүр болды.
1935 жылы Семятова Ұйғыр республикалық музыкалық-драма театрына қабылданып, осы өнер ордасында жас актрисадан бастап Қазақ КСР халық артисі дәрежесіне дейінгі даңқты жолын өтті. Ол әлемдік, ұйғыр, қазақ және орыс классикасынан көптеген ұмытылмас бейнелерді сомдады: Назугум (Хасанов К. «Назугум»), Баян-Сұлу (Мүсірепов Г. «Қозы Көрпеш – Баян-Сұлу»), Айсары (Яшен К. «Гюдьсара»), Шырын (Хикмет Н. «Фархади мен Шырын»), Аграфья Тихоновна (Гоголь Н.В. «Үйлену»), Мирандолина (Гольдони К. «Қонақ үй қожайыны») және тағы басқалар.
Оның таланты сан қырлы еді. Семятова өлеңдер де жазды, олардың көпшілігі әнге айналды.
Ұйғыр өнерін дамытудағы елеулі еңбегі үшін 1945 жылы оған «Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген әртісі» атағы берілді, ал 1954 жылы – «Қазақ КСР халық әртісі» атағы, 1958 жылы «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды.
Марьям Семятованың құжаттық материалдары 1967 жылдың қаңтарында ҚР Орталық мемлекеттік архивіне тапсырылды. Қор құрамында шығармашылық қызметіне қатысты құжаттар – Семятова ойнаған рөлдердің мәтіндері, рөлдердегі фотосуреттері, оның қолжазбалары – өлеңдері мен әндері, мақалалары, баяндамалары, өмірбаянына қатысты материалдар және басқа да деректер сақталған.

Ораз Мұсағалиевич Қаңлыбаев 1931 жылдың мамыр айының 7 жұлдызында Семей облысы Зайсан қаласында дүниеге келген. Ол – Қазақстан спортшылары арасынан шыққан конькимен жүгіру спорт түрі бойынша тұңғыш спорт шебері (1953). Сонымен бірге, аталған спорт саласында Бүкілодақтық дәрежедегі төреші атағына ие болған (1970).
Коньки спортымен қатар, жеңіл атлетика, бокс, допты хоккей, волейбол, велоспорт секілді бірнеше спорт түрлерімен де айналысқан. Аталған спорт салаларында бірнеше мәрте жүлделі орындарға ие болып, оның ең ірі жетістіктері конькимен жүгіру спортында айқын көрінді. 1948-1955 жылдар аралығында Ораз Қаңлыбаев 5000 және 10000 метр қашықтықтарда Қазақстан чемпионы атағын 12 рет жеңіп алды. Осы нәтижелері арқылы ол әлемнің үздік конькишілерінің қатарына енген болатын. 1957 жылы жоғары спорттық жетістіктері үшін «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды.
1963 жылы Мәскеу қаласындағы Орталық мемлекеттік дене шынықтыру институтын тәмамдағаннан кейін, Қазақ КСР спорт қоғамдары мен ұйымдары республикалық кеңесінің жолдамасымен коньки спорты бойынша аға жаттықтырушы қызметіне тағайындалды.
1964 жылдан бастап Ораз Қаңлыбаев Республикалық жоғары спорт шеберлігі мектебінің коньки бөліміне аға жаттықтырушы болып тағайындалды.
1964, 1968 және 1972 жылдары Қазақ КСР құрама командасының коньки спорты бойынша жаттықтырушылар кеңесін басқарды, сонымен бірге КСРО құрама командасының жаттықтырушысы қызметін атқарды. Ораз Қанлыбаевтың басты еңбегі тек өзінің спорттық шеберліктің биік деңгейіне көтерілуімен ғана шектелмейді. Сонымен қатар ол жинақтаған мол тәжірибесін өзгелерге үйретуге ұмтылып, Қазақстандағы дене тәрбиесі мен спорттың бұқаралық сипатта дамуына ерекше көңіл бөлді. Бұл оның мақалалары мен қысқаша жазбаларынан анық байқалады.
1970 жылы Ораз Қаңлыбаев Қазақ КСР коньки спорты федерациясы төрағасының орынбасары қызметіне тағайындалды.Әртүрлі құрамалардың жаттықтырушысы ретінде Ораз Қанлыбаев бірнеше рет шетелдік іссапарларға шығып, халықаралық деңгейде жұмыс атқарды. Оның жетекшілігіндегі БОККК құрама командасы дәстүрлі түрде мықты саналатын Норвегия құрамасын жеңді.
Өмірінің соңғы жылдарында денсаулығының нашарлауына байланысты Ораз Қанлыбаев үлкен спорттан кетуге мәжбүр болып, бірнеше қызмет атқарды: 1973–1974 жылдары «Спартак» РҚДСО коньки спорты мектебінің жаттықтырушысы, 1977 жылдан бастап «Спартак» ДСО кешенді спорт базасы директорының орынбасары, сондай-ақ Қазақ КСР А.С.Пушкин атындағы мемлекеттік кітапханасының пайдалану-техникалық бөлімінде инженер болды. 1978 жылы 5 шілдеде Ораз Қанлыбаев қайғылы жағдайда қаза тапты.
Ораз Қанлыбаевтың жеке қорының құжаттарын Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік архивіне 1978 жылы әкесі Мұсағали Қаңлыбаев сый ретінде тапсырған. Осы құжаттар негізінде 1-ші тізімдеме жасалып, тізімдемеге 1949-1977 жылдар аралығын қамтитын құжаттар енген.

Тілеуқажы Шойынбаев 1911 жылы 5 мамырда Семей облысы, Шұбартау ауданының 10-шы ауылында кедей-шаруа отбасында дүниеге келген. Тілеуқажы Шойынбаев 9 жасында ата-анасынан жетім қалып, үлкен ағасы Жақанбайдың тәрбиесінде болады. 1923-1926 жылдары Шұбартау ауданының 13-ші ауылында ашылған балалар үйінде оқып тәрбиеленген.
Тілеуқажы Шойынбаев: 1926-1931 жылдары Семей педагогикалық техникумын, 1937-1939 жылдары Алматы мұғалімдер институтын; 1939-1946 жылдары қазақтың Абай атындағы педагогикалық институтының тарих факультетін ойдағыдай бітірген.
1946-1966 жылдары Қазақ ССР Ғылым Академиясының Ш. Уәлиханов атындағы тарих, археология және этнография институтында қызмет атқарған. 1966 жылдан өмірінің соңына уақытына дейін (1987 жылдың тамыз айынан зейнеткер) Қазақтың Абай атындағы педагогикалық институтының Қазақ ССР тарихы және методикасы кафедрасының доценті (1966-1984), профессоры (1985) қызметін атқарған. Тілеуқажы Шойынбаев жалпы саны 100-ден астам ғылыми еңбек-кітаптар мен кітапшалардың, мақалалардың авторы. Оның ғылыми еңбектерінің көпшілігі қазақ халқының XVIІ-XІX-шы ғасырдағы тарихына, орыс мемлекеті мен Орта Азия хандықтарының қарым-қатынастарына, ұлт-азаттық көтерілістерінің тарихына, қазақтың ұлы ғалым- ағартушыларының өмірі мен шығармашылығын зерттеуге арналған. Мысалы, «Восстание Сыр-Дарьинских казахов» (1949), «Ыбырай Алтынсарин-ағартушы-педагог» (1955), «Великое событие в истории казахского народа» (1957) атты еңбектерімен қатар, Тілеуқажы Шойынбаев қазақтың ғұлама ғалымы, ағартушы демократ Шоқан Уәлихановтың ғылыми мұрасын зерттеп, оның бес томдық шығармалар жинағын құрастырушылардың бірі болған. Тілеуқажы Шойынбаевтың тарих ғылымына сіңірген еңбегін бағалап, оны «Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен (1946), Қазақ ССР Жоғарғы Советінің және СССР Ғылым Академиясы Президиумының құрмет грамоталарымен (1957), Алматы қаласы Фрунзе ауданының жұртшылығы арасында саяси-көпшілік жұмысына белсенді араласқаны үшін Құрмет дипломымен (1970) т.б. марапаттармен марапатталған.
Тілеуқажы Шойынбаев 1999 жылы 10 қазанда 88 жасында қайтыс болған.
Тілеуқажы Шойынбаевтың жеке қорының құжаттарын Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік архивіне 2001 жылы зайыбы Шойынбаева Тамара Халдарбекованың өтініші бойынша қабылданып, осы өткізілген құжаттар негізінде қор құжаттарының 1-ші тізімдемесі жасалынған. Ғылыми тұрғыда ретке келтіріліп құжат саны 535, олар 1927-1999 жылдар аралығын қамтиды.