Мемлекеттік рәміздер |
| Барлығын көрсету | |
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік әнұраны сөзі: Жұмекен Нәжімеденов, Нұрсұлтан Назарбаев
|
|
|
|
|
|
|
| ӘДЕБИЕТТАНУШЫ, ӘДЕБИ СЫНШЫ, ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНЫҢ ДОКТОРЫ, ПРОФЕССОР ЕСМАҒАМБЕТ ЫСМАЙЫЛОВТЫҢ ТУҒАНЫНА 115 ЖЫЛ! |
|
 |
Есмағамбет Самұратұлы Ысмайылов ‒ 1911 жылдың қазан айында Көкшетау облысы, Еңбекшілер ауданындағы ауылда кедей малшының отбасында дүниеге келген.
1920 жылы ауыл мектебінде білім алып, 1925 жылдан бастап балалар үйінде тәрбиеленіп, жоғары оқу орнына түсуге даярлайтын курсты тәмамдайды. 1930 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетіне оқуға түсіп, 1934 жылдың шілде айынан бастап еңбек жолы басталады. Алғашында Ұлттық мәдениет институтында кіші ғылыми қызметкер болып жұмыс істейді. Кейін 1937–1938 жылдар аралығында Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің органы болып табылатын «Коммунист» журналының жауапты хатшысы қызметін атқарады. Сонымен қатар, 1935 жылдан бастап Алматы қаласындағы жоғары оқу орындарында ғылыми-педагогикалық қызметпен айналысады. Атап айтқанда, Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында, кейін С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде қазақ кеңес әдебиетінің тарихы бойынша дәріс оқиды.
1939 жылдан өмірінің соңына дейін Е.С. Ысмайылов Қазақ КСР Ғылым академиясы жүйесінде қызмет атқарып, М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының бірқатар әдебиет бөлімдерін басқарды.
Е.С. Ысмайыловтың әдеби шығармашылық қызметі студенттік жылдарында поэзия және сын жанрларынан басталды. Оның «Тұлпар жыры» атты алғашқы өлеңдер жинағы 1933 жылы жарық көрді.
Оның ғылыми-зерттеу қызметінің бастауына 1934 жылы жарияланған Абай поэтикасына арналған проблемалық мақаласы негіз болды. 1943 жылы кандидаттық диссертациясын, ал 1957 жылы докторлық диссертациясын қорғады.
Е.С. Ысмайыловтың ғылыми еңбектерінің жалпы саны 150-ден асады. Олардың қатарында «ХХ ғасырдағы қазақ әдебиеті» (1941, 1944, 1946), «Әдебиет теориясының мәселелері» (1940), «Қазақ әдебиеті бойынша хрестоматия» (1933–1944), «Қазақ кеңес әдебиеті» (1942, 1946) және т.б еңбектері бар. Бұл еңбектер, негізінен, Қазақстанның жалпы білім беретін мектептері мен жоғары оқу орындарына арналған қазақ әдебиеті бойынша алғашқы оқу құралдары болды.
Е.С. Ысмайылов қазақ әдебиетінің тарихын және қазақтың ауызша халық поэзиясының аса маңызды мәселелерін терең әрі жан-жақты зерттеді. Оның ғылыми жетекшілігімен қазақ фольклоры мен әдебиетінің аса бай үлгілерін зерттеу, жүйелеу және жариялау бойынша бірқатар ғылыми мәселелер шешілді. 1956 және 1958 жылдары орыс және қазақ тілдерінде жарық көрген «Ақындар» атты монографиясы арқылы кеңестік әдебиеттану ғылымының дамуына елеулі үлес қосты. Сонымен қатар, қазақ кеңес жазушыларының шығармашылығын зерттеумен де айналысты. Бұл зерттеулердің нәтижесінде «Сын және шығармалар» атты еңбегі жарық көрді. Оның ғылыми жетекшілігімен қазіргі қазақ әдебиетінің негізгі мәселелері зерттеліп, талданды. Осы зерттеулердің нәтижесінде Мәскеу мен Алматы қалаларында «Қазақ кеңес әдебиетінің тарихы» атты еңбектер жарыққа шықты. Өмірінің соңғы жылдарында Е.С. Ысмайылов көптомдық «Қазақ кеңес әдебиетінің тарихын» жасау жұмысына жетекшілік етті. Оның ғылыми жетекшілігімен 20-дан астам кандидаттық диссертация қорғалды. «Құрмет белгісі» орденімен, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталды. 1959 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды. Ал 1961 жылы оған Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері деген құрметті атақ берілді.
Е.С. Ысмайылов 1966 жылғы 2 қыркүйекте дүниеден озды.
Е.С. Ысмайыловтың жеке қорының құжаттарын Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік архивіне 1974 жылы отбасысы сый ретінде тапсырған. Осы құжаттар негізінде 1-ші және 2-ші тізімдемелер жасалып, тізімдемелерге 1920-1972 және 1908-1955 жылдар аралығын қамтитын құжаттар енген. |
|
|
| ЖАЗУШЫ, ЖУРНАЛИСТ, М. ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ӘДЕБИ СЫЙЛЫҚТЫҢ ЛАУРЕАТЫ САЙЫН МҰРАТБЕКОВТІҢ ТУҒАНЫНА 90 ЖЫЛ! |
|
 |
Мұратбеков Сайын ‒ 1936 жылғы 15 қазанда Талдықорған облысы Қапал ауданындағы Қоңыр ауылында дүниеге келген.
Еңбек жолын 1954 жылы мектепті бітіргеннен кейін туған ауылында колхозшы болып бастады. 1959 жылдан бастап аудандық, кейін Алматы облыстық газетінің редакциясында жұмыс істеді. 1958–1963 жылдары С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетінде сырттай оқыды. 1971 жылы А. М. Горький атындағы Әдебиет институты жанындағы Жоғары әдеби курстарда білім алды.
1962 жылдан бастап С. Мұратбеков «Жұлдыз» журналында және «Қазақ әдебиеті» газетінде әдеби қызметкер, кейін бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеді. Сонымен қатар Қазақстан Жазушылар одағының әдеби кеңесшісі, көркем әдебиетті насихаттау бөлімінің директоры қызметтерін атқарды.
1972–1977 жылдары С. Мұратбеков Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің аппаратында нұсқаушы, кейін Мәдениет бөлімінің сектор меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1977 жылғы сәуір айынан бастап республикалық әдеби «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы болды.
1980–1984 жылдары С. Мұратбеков Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының хатшысы қызметін атқарды. Кейін республикалық «Жазушы» кітап баспасының директоры болып жұмыс істеді.
Оның алғашқы «Менің қарындасым» атты әңгімелер жинағы 1961 жылы жарық көріп, авторды қазақ әдебиетіндегі талантты жас новеллистердің алдыңғы қатарына шығарды. Содан бері қаламгердің оннан астам кітабы жарық көрді. Олардың көпшілігі орыс тіліне аударылып, Мәскеудегі орталық баспалардан жарық көрді.
С. Мұратбековтің «Ауыл оттары», «Нива», «Жас үйлер» повестері, «Жабайы алма», «Камен-туғай» романдары және басқа да шығармалары қазіргі қазақ прозасының елеулі туындыларына айналып, авторға кеңінен танымалдық әкелді. Оның сценарийі бойынша «Ұлдың оралуы» көркем фильмі түсірілді.
С. Мұратбековтің шығармашылығы туралы «Литературная газета» газетінің, «Дружба народов», «Литературное обозрение» журналдарының және басқа да басылымдардың беттерінде оң пікірлер жарияланды. Жазушының төл әрі өзіндік шығармалары КСРО халықтарының көптеген тілдеріне және шетел тілдеріне аударылды.
Шығармашылық жетістіктері үшін С. Мұратбеков 1981 жылы алғашқы марапаты — «Құрмет белгісі» орденімен наградталды. Кейін «Құрмет» орденімен марапатталды. 1990 жылы М. Әуезов атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты атанды. 1997 жылы оған «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағы берілді. «Жабайы алма» романы үшін С. Мұратбеков Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанды.
2007 жылы 13 наурызда дүниеден өтті.
С. Мұратбековтың жеке қорының құжаттарын Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік архивіне 2016 жылы ұлы сый ретінде тапсырған болатын. Осы құжаттар негізінде 1-ші тізімдеме жасалып, тізімдемеге 1954-2016 жылдар аралығын қамтитын құжаттар енген. |
|
|
| ҚАЗАҚТЫҢ КӨРНЕКТІ АҚЫНЫ, ХАМИТ ЕРҒАЛИҰЛЫ ЕРҒАЛИЕВТІҢ ТУҒАНЫНА 110 ЖЫЛ |
|
 |
Хамит Ерғалиұлы Ерғалиев - 1916 жылы 14 қазанда Гурьев облысы, Махамбет ауданы, Новобогатинск ауылында дүниеге келген. 1944 жылдан бастап КОКП мүшесі.
1939 жылы Гурьев қаласында орта мектепті аяқтағаннан кейін, Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне оқуға түседі. Алайда Кеңес Армиясы қатарына шақырылуына байланысты оқуын уақытша тоқтатуға мәжбүр болады.
1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысады. 1945 жылы ауыр жарақат алуына байланысты әскер қатарынан босатылады. Осыдан кейін Алматыға оралып, С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде оқуын сырттай бөлімде жалғастырған.
1950-1953 жылдары Қазақстан Жазушылар одағының аппаратында жұмыс істеді. Алғашында көркем әдебиет жөніндегі хатшы қызметін атқарды. Хамит Ерғалиев «Социалистік Қазақстан» республикалық газетінің редакциясында бөлім меңгерушісі болып еңбек етті. Х. Ерғалиев Қазақстан жазушыларының III, IV,V және VI съездерінің, КСРО жазушыларының II және III съездерінің делегаты болды. Сондай-ақ 1959 жылы өткен шетелдермен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Бүкілодақтық конференцияның делегаты болды. 1963 жылы Алматы қалалық еңбекшілер депутаттары кеңесінің депутаты болып сайланды. Ақын Хамит Ерғалиев Ұлы Отан соғысының II дәрежелі орденімен, сондай-ақ «Еңбек Қызыл Ту» орденімен және басқа да мемлекеттік наградалармен марапатталған. «Ерең еңбегі үшін» медалімен және Кеңес Одағының басқа да медальдарымен марапатталған. Ақынның алғашқы өлеңдері 1936 жылы «Тұлпар», «Майдан», «Жеңіс» және басқа жинақтарда жарық көрді. Х. Ерғалиев жиырмадан астам кітаптың, соның ішінде он ірі поэманың авторы. Оның шығармашылығында қаһармандық эпос ерекше орын алды. «Құрманғазы туралы жыр» және «Жас батыр туралы жыр» поэмалары кеңес халқының майданындағы және еңбек майданындағы ерлігіне арналған. «Кең далада» поэмасы еліміздің халықаралық байланыстары туралы баяндайды. Х. Ерғалиевтің жеке қор құжаттары Мемлекеттік Орталық архивіне 1971 жылы қор иесінің өз қолымен сый ретінде тапсырған. |
|
|
| КОМПОЗИТОР ИВАН ВАСИЛЬЕВИЧ КОЦЫКТЫҢ ТУҒАНЫНА 135 ЖЫЛ ТОЛУЫНА ОРАЙ |
|
 |
Иван Васильевич Коцык 1891 жылы дүниеге келген. 1923 жылы Петропавл халық ағарту бөлімінің ұсынысымен Петропавл педагогикалық техникумының педагогы әрі дирижері болып тағайындалды. Осы жерде ол Қазақстан тарихында тұңғыш рет 60 адамнан тұратын көпдауысты хор құрып, қазақтың халық әндерін жинауға кірісті. Петропавл қаласында музыкалық курстар ұйымдастырды. 1928 жылдың соңында И.В. Коцык пен оның хоры Мәскеу қаласына шақыртылып, олар Кремльде өткен КСРО БОАК сессиясында өз өнерлерін көрсетті.
Көп ұзамай И.В. Коцык Алматы қаласына шақыртылды. 1933 жылы ол Қазақ музыкалық театрын құруға атсалысты. В.И. Коцык М. Әуезовтің «Айман-Шолпан» және Б. Майлиннің «Шұға» пьесаларына музыка жазды.
1934 жылдың желтоқсан айынан бастап Қазақ мемлекеттік филармониясында директордың көркемдік істер жөніндегі орынбасары болып қызмет атқарды. Композитор Мәскеудегі қазақ өнерінің алғашқы онкүндігін дайындау бойынша ауқымды жұмыс жүргізді.
В.И. Коцыктың жеке қорының құжаттық материалдары Орталық мемлекеттік архивке 1960 жылдың қыркүйек айында келіп түсті. Қор құрамында композитордың қолжазбалары, жеке құжаттары, фотосуреттері және жазысқан хаттары бар. |
|
|
| МЕМЛЕКЕТТІК САЯСИ ҚЫЗМЕТКЕР ИДАЯТ СЕРЖАНОВТЫҢ ТУҒАНЫНА 115 ЖЫЛ! |
|
 |
Идаят Сержанұлы Сержанов ‒ 1911 жылы, Батыс Қазақстан облысы, Орда ауданының қазіргі Жетібай ауылында, кедей шаруаның отбасында дүниеге келген.
1929 жылы ол Ордадағы екінші бастауыш мектептің 7 сыныбын бітіреді. 1930 жылы Орал қаласында жоғары дәрежелі оқу орындарында даярлайтын 6 айлық курсты бітіреді, 1930-1931 жылдары Оралдың педагогтік институтында оқиды, 1932 жылдан 1938 жылға дейін Батыс Қазақстан облыстық комсомол комитетінің мәдениет-насихат бөлімінің меңгерушісі, БЛКЖО-ның Орал Ембі және Фурманов аудандық комитеттерінің секретары, комсомолдың Гурьев округтік комитетінің секретары болып қызмет істеді.
1938 жылдан 1942 жылдың май айына дейін И. Сержанов Гурьев облыстық оқу бөлімінің меңгерушісі, Жамбыл облыстық өнер істері бөлімінің меңгерушісі, еңбекшілер депутаттарының Жамбыл облыстық Советі атқару комитетінің секретары, Қазақ ССР Халық Комиссарлары Советі жанындағы өнер істері басқармасы бастығының орынбасары болып қызмет істеді. 1942 жылы Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті И. Сержановты Павлодар облысына партия қызметіне жіберді. Бастауыш комсомол ұйымдарының секретары, бірқатар аудандық комсомол комитеттерінің бюро мүшесі, комсомолдың Батыс Қазақстан және Гурьев облыстық комитеттерінің мүшесі болып қызмет істейді. 1940 жылы Қазақстан К(б) П Гурьев облыстық комитетінің мүшесі болып сайланады. 1942 жылы ол ҚК(б) П Павлодар қалалық комитетінің және 1943 жылдан КК(б) П Павлодар облыстық комитетінің мүшесі. 1944 жылы И. Сержанов Москва қаласында ССРО сыртқы істер Министрлігінің жанында басшы дипломаттық қызметкерлер дайындайтын жоғарғы курс бітіреді. Ол Москвада БК(б) П Орталық Комитетінің жанындағы басшы партия және Совет қызметкерлерінің білімдерін пысықтайтын біржылдық курс бітіреді.
Совет үкіметі И. Сержанов еңбегін жоғары бағалап, оны Еңбек Қызыл Ту және Қызыл жұлдыз ордендерімен және 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезіндегі ерлік еңбегі үшін медальмен наградтады.
Қостанай облыстық Жетіқара аудандық партия комитетін басқарды, КСРО Тамақ өнеркәсібі министрлігі мен Қазақ КСРО Сауда министрлігі жүйесінде трест басқарушысы және завод директоры болды. 1962 жылдан құрметті зейнет демалысына шыққанға дейін Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының іс басқарушысы болып істеді.
Идаят Сержановтың жеке қорының құжаттарын Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік архивіне 1998 жылы жұбайы Зүбайда Сержанова сый ретінде тапсырған. Осы құжаттар негізінде 1-ші тізімдеме жасалып, тізімдемеге 1917-1997 жылдар аралығын қамтитын өмірбаяндық, шығармашылық, хаттар, фотосуреттер және қор иесін қызықтырған құжаттар енген. |
|
| |
|
|
|
|
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ Ресми сайты |
 |
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕМЬЕР-МИНИСТРІ Ресми сайт |
 |
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МӘДЕНИЕТ ЖӘНЕ CПОРТ МИНИСТРЛІГІНІҢ РЕСМИ ИНТЕРНЕТ-РЕСУРСЫ |
.png) |
|
|
Тоқта сыбайлас жемқорлық |
 |
| ҚР 'ОМА' РММ сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің 'Адалдық алаңы' жобасы аясында, азаматтардың сенімін арттыру мақсатында, барлық сұрақтар бойынша архив пайдаланушылары архивтің шұғыл байланыс телефонына хабарласа алады: |
| Директордың орынбасары: Жылысбаева Марзия Ганиевна. |
| телефон:8(727)2720334 |
| мобильный:8(701)4816169 |
|
|
|